Diyetisyen Esra Küçükkavruk, gıda etiketlerini doğru okumamız için dikkat edilmesi gerekenleri kaleme aldı.
Market alışverişi yaparken çoğumuz ürünün arka yüzündeki besin değerleri tablosundan önce ambalajın ön yüzündeki dikkat çekici ifadelere bakıyoruz. Üreticiler de tam olarak bunu hedefliyor. Büyük puntolarla yazılan “doğal”, “şekersiz”, “fit” veya “yüksek proteinli” gibi ifadeler tüketicide olumlu bir algı oluşturuyor.
Ancak bu ifadeler her zaman ürünün sağlıklı olduğu anlamına gelmiyor. Hatta bazı durumlarda tüketicilerin yanlış seçimler yapmasına neden olabiliyor.
İşte market raflarında en sık karşılaşılan ve tüketicileri yanıltabilen 10 gıda etiketi
- “ŞEKER İLAVESİZ”
Bu ifade çoğu kişinin aklında “şeker yok” şeklinde bir algı oluşturur. Oysa durum farklı olabilir.
Şeker ilavesiz ürünlerde sonradan beyaz şeker eklenmemiş olabilir ancak ürün doğal olarak yüksek miktarda şeker içerebilir. Özellikle meyve konsantresi, hurma püresi veya üzüm suyu konsantresi kullanılan ürünlerde toplam şeker miktarı oldukça yüksek olabilir.
Bu nedenle yalnızca ön yüzdeki ifadeye değil, besin değerleri tablosundaki toplam şeker miktarına bakmak gerekir. - “DOĞAL”
Son yılların en popüler pazarlama kelimelerinden biri. Ancak doğal olması bir ürünün sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Bal doğaldır ama yüksek enerji içerir. Meyve suyu doğaldır ama lif bakımından fakir olabilir. Hindistan cevizi şekeri doğaldır ancak yine şekerdir. Bir ürünün sağlıklı olup olmadığını belirleyen şey “doğal” olması değil, besin içeriğidir. - “LIGHT”
Birçok kişi light ürünleri gönül rahatlığıyla tüketebileceğini düşünür. Oysa light ifadesi yalnızca belirli bir bileşende azaltma yapıldığını gösterir. Yağı azaltılan bir üründe şeker artırılmış olabilir. Kalorisi düşürülmüş bir ürün hâlâ yüksek enerji içerebilir. “Light” ifadesi sınırsız tüketim anlamına gelmez. - “FİT” VEYA “FORM”
Marketlerde özellikle barlar, bisküviler ve atıştırmalıklar üzerinde sıkça görülür. Ancak “fit”, “form” veya “wellness” gibi ifadelerin belirlenmiş bilimsel bir standardı yoktur. Bir ürünün üzerinde spor yapan insanların fotoğraflarının bulunması veya “fit yaşam” vurgusu yapılması onun gerçekten sağlıklı olduğu anlamına gelmez. - “KATKISIZ”
Katkı maddesi içermemesi olumlu bir özellik olabilir. Ancak katkısız bir ürün yine yüksek miktarda şeker, yağ veya tuz içerebilir. Örneğin katkısız reçel veya katkısız meyve suyu yüksek miktarda enerji ve şeker içerebilir. Sağlıklı değerlendirme için ürünün tamamına bakmak gerekir. - “YÜKSEK PROTEİNLİ”
Protein son yılların en popüler beslenme trendlerinden biri haline geldi. Bu nedenle birçok ürün protein içeriğini ön plana çıkarıyor. Ancak yüksek proteinli bir ürün aynı zamanda yüksek kalori, yüksek yağ veya yüksek sodyum da içerebilir. Protein miktarına odaklanırken ürünün genel besin profilini gözden kaçırmamak gerekir. - “GLUTENSİZ”
Çölyak hastaları ve gluten hassasiyeti olan bireyler için önemli bir ifadedir. Ancak glutensiz olması otomatik olarak sağlıklı olduğu anlamına gelmez. Bazı glutensiz ürünler normal muadillerine göre daha fazla yağ, şeker veya nişasta içerebilir. Glutensiz ürünler bir sağlık etiketi değil, özel bir beslenme gereksiniminin karşılığıdır. - “ORGANİK”
Organik ürünler belirli üretim standartlarına göre yetiştirilir. Ancak organik bir kurabiye hâlâ kurabiyedir. Organik şeker yine şekerdir. Organik olması ürünün kalorisini azaltmaz veya sınırsız tüketilebileceği anlamına gelmez. - “VİTAMİN KAYNAĞI”
Birçok ürün ambalajında vitamin içerdiğini vurgular. Ancak bazen bu ürünler aynı zamanda yüksek miktarda şeker içerebilir. Bir ürünün birkaç vitamin içermesi onu otomatik olarak sağlıklı yapmaz. Önemli olan ürünün genel besin kalitesidir. - “YAĞSIZ” VEYA %0 YAĞ İÇERİĞİ
Yağsız ürünler sağlıklı görünse de bazı üreticiler tat kaybını telafi etmek için şeker veya nişasta miktarını artırabilir. Bu nedenle yağ oranı düşük olsa bile ürünün toplam kalorisi beklenenden yüksek olabilir. Yağsız ifadesi her zaman daha sağlıklı anlamına gelmez.
Tüketicilerin En Sık Düştüğü Tuzak: Sağlık Halesi Etkisi
Beslenme biliminde “sağlık halesi etkisi” olarak bilinen bir durum vardır. Bir ürünün tek bir olumlu özelliği, tüketicinin o ürünü tamamen sağlıklı olarak algılamasına neden olur.
Örneğin:
- Organik olduğu için fazla tüketmek,
- Şeker ilavesiz olduğu için porsiyon kontrolünü bırakmak,
- Yüksek proteinli olduğu için kalorisini önemsememek, en sık yapılan hatalar arasındadır.
Sonuç: Ambalajın Ön Yüzüne Değil, Arka Yüzüne Güvenin
Market raflarında gördüğümüz ifadelerin büyük bölümü pazarlama amaçlıdır. Elbette bazıları doğru bilgiler içerir ancak tek başına ürünün sağlıklı olduğunu göstermez.
Bilinçli alışveriş yapmak için şu dört noktaya mutlaka bakın:
✓ İçindekiler listesi
✓ Toplam şeker miktarı
✓ Doymuş yağ miktarı
✓ Tuz (sodyum) miktarı
Unutmayın; sağlıklı seçim yapmak ambalajın ön yüzündeki büyük yazılara değil, küçük harflerle yazılmış gerçek bilgilere bakmakla başlar.
